مقدمه
گمرک به عنوان سازمانی که اجرا کننده قوانین و مقررات وضع شده از سوی مجلس است، نقش مهمی را در صادرات و واردات و ترانزیت کالاها و تسهیل تجارت ایفا می‌کند. گمرک به مثابه تأمین کننده قسمتی از درآمدهای دولت نیز به حساب می‌آید. در کشور ما از زمان‌های گذشته در مرزهای کشور، گمرک وجود داشت که به تدریج از دوره قاجاریه به بعد اطلاعات امور گمرکی مورد توجه قرار گرفت تا جایی که از وجود خارجیان نیز برای اصلاح امور گمرکی کشور استفاده شد.

 امروزه گمرک و مسائل گمرکی به دلیل اهمیت فراوانی که در زمینه مبادلات بین‌المللی داراست، نیازمند تربیت افرادی است که با مبانی نظری و دانشگاهی علمی و آکادمیک آشنایی داشته باشند؛ به همین دلیل رشته کارشناسی امور گمرکی با هدف توجه به افرادی که پس از گذراندن یک دوره چهار ساله بتوانند بخشی از نیازهای مربوط به نیروی انسانی در بخشهای دولتی و خصوصی را، به ویژه در رابطه با اجرای قانون امور گمرکی و آیین‌نامه‌های اجرایی آن و مقررات صادرات و واردات را مرتفع نمايند ایجاد گردیده است. در دنیای امروز، يکی از ضروریات جوامع بشری تجارت بین‌المللی است. و یکی از این حلقه‌های تجارت بین‌المللی گمرک است که در حقیقت در یک مبادله تجاری بین‌المللی گمرک هم نقش دارد. اگر گمرک، نقش خودش را خوب و به موقع و سریع انجام دهد، گردش کالا روان‌تر و سریع‌تر انجام خواهد شد. برای اینکه به سرعت به این قوانین دسترسی پیدا کند ضرورت پیدا می‌کند که گمرک، نیاز به کارشناسان خبره و با معلومات داشته باشد. خصوصیات یک شاغل پست کارشناسی امور گمرکی را به طور کلی می توانیم به موارد زیر تقسیم کنیم:
- توانایی شناخت کالاهای گوناگون ـ استنباط دقیق از مقررات و قطع کالاها ـ دقت کافی در انجام محاسبات و دریافت حقوق دولت داشته باشد و اینکه بتواند کالاها را از دید اجتماعی اقتصادی امنیتی و از این قبیل موارد مورد کنترل قرار بدهد.
یک كارشناس امور گمركی معمولاً در محیطی کار می‌کند که دارای ارباب رجوعی است که صاحب کالاست و این فرد به دلیل منافعی که وجود دارد خیلی محکم به دنبال کارش می‌باشد. بایستی بتواند با خلق و خویی مناسب در یک محیط آرام و مناسب اعمال مقررات کند و ضمناً ارباب رجوع را نیز در نظر داشته باشد.

انواع گمرک
دو نوع گمرک وجود دارد: ۱-گمرکات مسافری ۲-گمرکات تجاری.
- گمرکات مسافری معمولاً به صورت 24 ساعته فعاليت می‌کنند، که البته سه شیفت مابین کار می‌کنند ولی به هر حال گمرکی است که تعطیل بردار نیست.
- گمرکات تجاری گمرکی است که در ساعات اداری کار می‌کنند هر چند که این گمرکات در خارج از ساعات اداری هم خدمتشان را ارائه می‌دهند و حتی در مواردی به صورت ۲۴ ساعته نیز فعالیت می‌نمایند و در حال حاضر به منظور استفاده از نيروهای آموزش ديده به منظور ارزيابی دقيق كالاهای خاص و همچنين ايجاد رويه واحد در انجام تشريفات گمركی، توجه دقيق به ارزش محمولات خاص و جلوگيری از بيش و كم اظهاری و اعمال دقيق تر كنترل‌های لازم گمرکات به صورت تخصصی فعالیت می‌کنند. و داير شدن اين گمركات در نهايت باعث تسريع در امر ترخيص كالاهای خاص با هماهنگی سازمان‌های همجوار و در نتيجه كاهش قيمت تمام شده كالاها خواهد شد. 

دروس اصلی و تخصصی
دانشجویان این دوره، از طریق آموختن مهارتهای لازم برای اجرای وظایف محوله در عرصه سیاسته‌ای مالی و مبادلات بین‌المللی از طریق اجرای قانون امور گمرکی برای بر عهده گرفتن مسئولیت‌های آتی خویش، آماده می‌شوند. دانشجویان کارشناسی امور گمرکی با گذراندن 8 نیم سال تحصیلی به دریافت مدرک کارشناسی امور گمرکی نائل می‌آیند.
دروسی چون اقتصاد خُرد و کلان که در مورد رفتار مصرف کننده و تولید کننده و همچنین سیاستهای مالی و پولی در قالب فعالیت‌های وزارتخانه‌ها و بانک‌ها بحث می‌نماید. ریاضیات پایه ، آمار، مبانی سازمان و مدیریت که به بررسی، برنامه ریزی، سازماندهی، تصمیم‌گیری، هدایت، نظارت، کنترل و نظریه‌های مربوطه می‌پردازد. مالیه عمومی و خط مشی مالی دولتها، قوانین و مقررات گمرکی، مسائل بانکی و اعتبارات اسنادی، سازمان‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی گمرکی و سرانجام متون تخصصی، مهمترین دروس رشته کارشناسی امور گمرکی را تشکیل می دهد.

آشنایی با واحدهای دانشگاهی
رشته کارشناسی امور گمرکی یکی از رشته های علمی، کاربردی است که بیشتر در دانشکده امور اقتصادی و چند دانشگاه دولتی و آزاد کشور ارائه می شود و این رشته با توجه به مطالب درسی که در آنجا ارائه می‌شود کارآیی بسیار بالایی در محیط کار و در سازمان‌هایی که به کار گرفته می‌شوند، دارند.
در مورد ادامه تحصیل این رشته، دقیقاً با همین عنوان ادامه تحصیل وجود ندارد اما در رشته‌های مختلفی چون مدیریت بازرگانی یا اقتصاد، امکان ادامه تحصیل وجود دارد و همچنین در خارج، این رشته با عنوان خارجی وجود دارد که گمرک ایران هم درصدد گرفتن بورسیه حداقل چندین نفر در سال است.
در مورد آینده شغلی، دانشجویان این رشته در آینده می‌توانند به استخدام گمرک درآیند و یا به عنوان حق العمل کار یا نماینده سازمان‌ها و ارگان‌های دولتی در گمرک و همچنین در زمینه‌های تجارت خارجی فعالیت داشته باشند.
یک بحثی در دنیای امروز وجود دارد که به آن تجارت بدون کاغذ می‌گویند که امروزه خیلی مطرح است و این کار از طریق اینترنت انجام می‌شود. یک کارشناس امور گمرکی باید این توانایی را داشته باشد که بتواند خودش را با این موضوع تطبیق دهد، بتواند از سیستم‌های مکانیزه‌ای که در انجام تشریفات کار هست استفاده کند و بتواند خودش را هماهنگ کند، بتواند کالاها را در اسرع وقت ترخیص کند و مشکلی را ایجاد نکند.
طبعاً کارشناس امور گمرکی یا کاردان امور گمرکی هرچه قدر دانش بیشتری داشته باشد بهتر می‌تواند تصمیم‌گیری کند. وقتی که بهتر توانست تصمیم گیری کند، طبعاً کار، روانتر و سریعتر انجام می‌شود و کار که سریعتر انجام شد، هجوم کالا در گمرک کمتر خواهد شد و به دنبال این مطلب، طبعاً چرخ تولید و اقتصاد كشور، سریعتر و روانتر حرکت خواهد کرد.
طبعاً دروسی که در دانشکده تدریس می‌شود همه مطالب نیست. این دروس کلید و ترازهایی است که از سال 1367 بخش امور گمرکی آن در دانشکده امور اقتصادی تدریس می‌شود و قبل از آن هم مرکز آموزش گمرک ایران از سالیان قبل به کار طرح آموزش مشغول است و کار تدریس را بر عهده دارد. ولیکن در دانشکده امور اقتصادی طبعاً به صورت رسمی دوره های کاردانی و کارشناسی به این امر اختصاص داده شده و دانشجویان رشته کاردانی و کارشناسی آماده می‌شوند که در گمرک، کار ارزیابی کالاها و کارشناسی کالاها را بر عهده بگیرند و در رابطه با تشخیص کالاها و طبقه‌بندی آنها بر اساس کدهای بین‌المللی که در رابطه با قانون و مقررات امور گمرکی و مسائل اقتصادی و مسائلی از این قبیل که در رابطه با امور گمرکی است کار کنند. دانش آموختگان دوره کارشناسی امور گمرکی در زمینه های زیر می‌توانند خدمات خویش را ارائه نمایند:
- انجام امور گمرکی مؤسسات بازرگانی و صنعتی بخش‌های خصوصی و عمومی و اشتغال در آنها.
- ارائه خدمات مطلوب در مشاغلی همچون ارزیاب گمرک، کارشناس امور گمرکی و مدیر امور گمرکی و متصدی تخلیه و بارگیری و سایر امور فنی و اجرایی در راستای اجرای وظایف اصلی گمرک جمهوری اسلامی ایران.
از میان مشاغل مربوط به دانش آموختگان این رشته، ارزیابی گمرک از جمله رایج ترین مشاغل، به حساب می آید و سرپرستی کلی امور گمرکی مؤسسات بازرگانی، صنعتی و خدماتی اعم از بخش‌های خصوصی یا دولتی از جمله بالاترین مشاغل این رشته محسوب می گردد.

منبع
سايت خبری و تحليلی رشد

جهت دريافت ترم‌بندی (چارت) رشته تحصیلی کارشناسی امور گمرکی و مدیریت گمرکی می‌توانید به لینک‌های پایین مراجعه نمایید.

کارشناسی امور گمرکی

کارشناسی مدیریت گمرکی

منبع:
دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزکوه